Kayıt dışı çalışma emeklilik ve sosyal hakları tehlikeye sokuyor uyarısı

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), kayıt dışı çalışmanın çalışanlar açısından emeklilikten sağlık hizmetlerine kadar uzanan geniş bir hak kaybına neden olduğunu açıkladı. Yapılan bilgilendirmede, sigortasız çalışmanın yalnızca geleceğe dönük emeklilik haklarını değil, çalışma hayatı boyunca elde edilmesi gereken temel güvenceleri de doğrudan etkilediği ifade edildi. Açıklamada ayrıca vatandaşların sigorta durumlarını düzenli olarak kontrol etmeleri gerektiği vurgulandı.

SGK’dan kayıt dışı istihdama ilişkin değerlendirme

Türkiye’de çalışanların işe başladıkları gün itibarıyla Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirilmesi ve sigortalarının yapılması yasal zorunluluk olarak uygulanıyor. Buna rağmen kayıt dışı istihdamla mücadele kapsamında denetimlerin sürdüğü belirtiliyor. SGK, kayıt dışı çalışmanın hem çalışanlar hem işverenler hem de devlet açısından ciddi sonuçlar doğurduğuna dikkat çekiyor.

Sosyal Güvenlik Haftası kapsamında yapılan açıklamada, kayıt dışı istihdamın sosyal ve ekonomik sistem üzerinde çok yönlü olumsuz etkiler oluşturduğu ifade edildi. Açıklamada, bu durumun yalnızca bireysel değil, toplumsal düzeyde de sonuçlar doğurduğu vurgulandı.

Kayıt dışı çalışmanın çalışanlar açısından sonuçları

SGK tarafından yapılan bilgilendirmede, kayıt dışı çalışan kişilerin karşı karşıya kaldığı hak kayıpları tek tek sıralandı. Bu kapsamda sigortasız çalışmanın uzun vadede ciddi sosyal güvence kayıplarına yol açtığı belirtildi.

• Emeklilik hakkından mahrum kalıyor.
• İş göremezlik durumunda malullük aylığı alamıyor.
• Vefatı halinde ailesi ölüm aylığından yararlanamıyor.
• İşsiz kaldığında işsizlik sigortası desteği alamıyor.
• Sağlık hizmetlerinden yararlanma konusunda sorun yaşayabiliyor.
• Genel Sağlık Sigortası primlerini kendi cebinden ödemek zorunda kalabiliyor.
• İş kazası ve meslek hastalıklarına karşı sağlanan güvencelerden yoksun kalıyor.

Bu başlıklar altında yer alan hak kayıplarının, çalışanların hem çalışma hayatını hem de geleceğe dönük sosyal güvence planlarını doğrudan etkilediği ifade ediliyor. Kayıt dışı çalışmanın bu yönüyle yalnızca bugünü değil, geleceği de kapsayan bir risk oluşturduğu belirtiliyor.

Özlük hakları ve çalışma koşulları üzerindeki etkiler

SGK açıklamasında, kayıt dışı çalışmanın yalnızca sosyal güvenlik haklarını değil, iş mevzuatının sağladığı temel özlük haklarını da ortadan kaldırdığı ifade edildi. Kıdem ve ihbar tazminatı, yıllık ücretli izin, hafta tatili ve analık izni gibi hakların da risk altına girdiği belirtildi.

Ayrıca kayıt dışı çalışmanın çalışanları güvencesiz koşullara daha açık hale getirdiği ve düşük ücretle çalıştırılma ihtimalini artırdığına dikkat çekildi. Bu durumun iş güvencesi açısından önemli bir risk oluşturduğu vurgulandı.

Sigorta durumunun kontrol edilmesi

Çalışanların sigortalarının yapılıp yapılmadığını veya hangi ücret üzerinden bildirildiklerini öğrenebilecekleri yöntemler de açıklandı. SGK, bu konuda vatandaşların düzenli kontrol yapmasının önemine dikkat çekti.

• e-Devlet sistemi üzerinden
• ALO 170 Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi’ni arayarak
• SGK il müdürlükleri ve sosyal güvenlik merkezlerine başvurarak

Bu kanallar aracılığıyla çalışanların sigorta durumlarına ilişkin bilgi alabilecekleri ifade edildi. Böylece olası kayıt dışı çalışma durumlarının daha erken tespit edilebileceği belirtildi.

Şikayet ve bildirim kanalları

Sigortasız çalıştırıldığını veya eksik gün ve ücret bildirimi yapıldığını düşünen çalışanların başvurabileceği kanallar da paylaşıldı. SGK, vatandaşların bu süreçte resmi iletişim kanallarını kullanmasının önemini vurguladı.

• ALO 170
• SGK İl Müdürlükleri ve Merkezleri
• CİMER

Bu kanallar üzerinden yapılacak başvuruların, kayıt dışı istihdamla mücadele sürecine katkı sağladığı ifade edildi. Vatandaş ihbarlarının da denetim süreçlerinde önemli bir rol oynadığı belirtildi.

Denetim ve inceleme süreçleri sürüyor

Sosyal Güvenlik Kurumu denetmenlerinin kayıt dışı istihdamla mücadele kapsamında inceleme ve denetimlerini sürdürdüğü bildirildi. Yapılan açıklamada, vatandaş ihbarları, yerinde incelemeler ve elektronik denetim yöntemleriyle çok sayıda usulsüzlüğün tespit edildiği ifade edildi.

Denetimlerin devam ettiği ve kayıt dışı istihdamın azaltılmasına yönelik çalışmaların sürdüğü belirtilirken, çalışanların haklarını korumak amacıyla sürecin yakından takip edildiği vurgulandı.

SGK tarafından yapılan bilgilendirmede, kayıt dışı çalışmanın hem bireyler hem de sistem açısından oluşturduğu risklere dikkat çekilerek, çalışanların sigorta durumlarını düzenli olarak kontrol etmeleri gerektiği bir kez daha hatırlatıldı.